hauwert_witte_kerkje

Adres:

  • Hauwert 95, 1691 EC Hauwert

Koster:

  • A. van Beem, telefoon: 0229 – 20 33 36

          Over de PG THOMAS kerk in Hauwert  

 

 

Geschiedenis

Deze hervormde kerk was oorspronkelijk een Rooms-Katholieke kerk, geheel gewijd aan de Heilige Nicolaas. Deze kerk staat dan ook bekend als Nicolaaskerk of het Witte Kerkje. De kerk is vrij gelegen op een ruim enigszins verhoogd kerkhof. De kerk en toren zijn eigendom van de PG THOMAS. De toren is door de burgelijke gemeente Nibbixwoud aan de toenmalige Hervormde Gemeente Hauwert verkocht. Naast de diensten van PG Thomas wordt de kerk ook gebruik als cultureel centrum.

De historische gegevens beperken zich tot een vermelding in de Domrekeningen in 1395. Het bijna geheel gecemente gebouw, dat uit een eenbeukig schip met rechtgesloten koor, twee lagere dwarspanden en een slank voorgebouwd torentje bestaat, is evenwel in geen der onderdelen ouder dan het midden van de 15e eeuw.

Rijksmonument

De kerk is sinds 23 november 1971 als rijksmonument erkend. In 2004 werd de restauratie van de kerk afgerond en in 2009 werd de restauratie van het orgel afgerond. Gepland was dat beide restauraties tegelijkertijd afgerond werden.

Meer foto’s

Scannen

 

Het gebouw

 

Deze kerk is van oorsprong een middeleeuwse kruiskerk, gebouwd met het schip naar het oosten op een hoge plek midden in het dorp.

 

Het gebouw is, dankzij bouwnaden, duidelijk in de navolgende delen te splitsen:
– Het schip met het zuiderdwarspand;
– De toren;
– Het noorderdwarspand;
– Het koor.

 

Aan de ongepleisterde noord- en oostzijde van het koor meet de baksteen 22 X 5, 10 lagen 62,6. In het inwendige van het noorderdwarspand 22 X 4,5-5, 10 lagen 60; in het zuiderpand 22 X 5. De muurdikte varieert van 46 in de noordelijke aanbouw en 48 in het koor tot 55 à 61 in het zuiderdwars- pand en 56 in het schip welks zuidmuur zelfs 60 dik is. De muren van het schip zijn niet door steunberen geschoord. De vrij gave noordzijde van het koor en de rechte oostelijke sluiting hebben een plint en een flinke versnijding.

 

Kerk, toren, pastorie, kosterswoning en kerkhof zijn eigendom van de kerkelijke gemeente. Tot de reformatie in 1572 was het een Rooms-Katholieke kerk, een aantal wijdingskruisen uit die periode is nog zichtbaar. Na de laatste restauratie werd besloten tot een breder gebruik van het gebouw. Er zijn tentoonstellingen en lezingen en de stichting Hauwert in Concert stelt een podium beschikbaar voor alle soorten muziek.

 

De kerk, met inhoud, en de kerktoren zijn twee aparte rijksmonumenten. De kerk omvat ook het preekgestoelte, lessenaar en spiltrapje, alle uit de 17e eeuw.

 

De toren

 

De toren staat niet in de as van het schip en het koor en schijnt, blijkens een scheur in het muurwerk aan de noordzijde op ongeveer 50 cm. afstand van de toren, in een oudere westmuur gebouwd te zijn. De bovenste geleding is aanmerkelijk jonger en kan tegelijk met de verhoging van het schip, ongeveer in de XVIIe eeuw zijn toegevoegd. Het benedendeel van de toren is waarschijnlijk in de XVIe eeuw te dateren. Het schip en het zuiderdwarspand kunnen blijkens steenformaat, sleutelstukken en versnijding in de dwarspandgevel in de tweede helft van de XVe eeuw ontstaan zijn. Het koor met de vrij dunne muren en rondbogige nissen aan de oostzijde moet een eindweegs in de XVIe eeuw opgetrokken zijn, waarna tenslotte het noorderdwarspand vernieuwd werd.
In 1910 werd op het koor een nieuwe kap aangebracht.

 

De toren bestaat uit baksteen van 23 X 5-5,5, hogerop 21 X 4,5-5, 10 lagen 69,5 en in de bovenste geleding 20 X 4,5, 10 lagen 58. De ongepleisterde oostwand die van het inwendige van de kerk uit te bestuderen is, vertoont gedichte openingen die met een Bremerstenen latei gedekt zijn en waarboven een zaagtandlijst loopt.

 

Ook de gedichte westelijke doorgang vertoont een Bremerstenen latei in het inwendige. Tegen de oostzijde zijn later twee zware steunberen gemetseld, waarschijnlijk om overhellen naar deze zijde te voorkomen

 

De klok

 

De klokkenstoel, met een klok, is van Gobel Zaal en stamt uit 1530. De diameter van de luidklok is 101,2 centimeter. De klok die zich hier bevindt is 83 cm. hoog bij een diameter van 98 cm.

 

Het opschrift luidt:

 

“SANCTUS NICOLEUS IS MINEN NAEM, MIJN GHELUIT SI VOER GODE BEQUAEM, INT JAER ONS HEREN
MCCCCCXXX GOBEL”

 

 

Het interieur

 

Het venster in de oostwand is gedicht en wordt geflankeerd door twee kleine rondboognissen met tweemaal afgeschuind profiel en vorktracering. De vensters aan de noordzijde zijn eenvoudig afgeschuind; alle overige vensters zijn gewijzigd.

 

Inwendig is te constateren dat het muurwerk ongeveer 42cm. verhoogd is, hetgeen blijkens de vorm van de kap reeds in de XVIIe eeuw moet hebben plaatsgevonden. Een oudere trekbalk aan de westzijde en een moet tegen de koorsluiting, duiden de plaats van de oude bekapping aan.
Het zuidelijk dwarspand is ongewijzigd gebleven en heeft daardoor de oude kap en een trekbalk met gesneden sleutelstukken behouden; om het venster is de versnijding van het muurwerk rechthoekig omgevoerd.
Het noordelijk dwarspand schijnt een aanmerkelijk jongere toevoeging of vernieuwing te zijn.

 

Preekstoel

 

Tegen de oostelijke koorwand staat een eiken preekstoel met vrijstaande half gecanneleerde kolommetjes en met ebbenhout ingelegde panelen en gesneden druipstukken aan de hoeken van de kuip, onder de kolommetjes, goed werk uit het midden der 17e eeuw.

 

Lezenaar
Op de preekstoel bevindt zich een koperen lezenaar met de voorstelling van een boom met een drievoudige kroon, einde 1700.

 

400px-Hauwert_HV_006

Hauwert22YHauwert21Y

 

Het orgel

 

Ook het orgel in de kerk behoort tot het rijksmonument.

 

Het orgel is in 1871 gebouwd door de generatie van de fa. Van Dam te Leeuwarden. Het orgel heeft twee manualen en aangehangen pedaal. Het bovenwerk is dwars in de kas geplaatst, het pijpwerk van zowel bovenwerk als hoofdwerk is chromatisch opgesteld. Een magazijnbalg zorgt voor de windvoorziening. Het orgel kent een zijkantbespeling aan de linkerzijde. In dezelfde periode levert de fa. Van Dam veel orgels af in deze omgeving, onder andere in 1866 in Lambertschaag, in 1874 in de PG Thomas kerk in Oostwoud, in 1878 in Hoogwoud, in 1881 in Zwaag, in 1883 in Sijbekarspel en in 1892 in de Doopsgezinde Kerk in Twisk.

 

De kwaliteit en het artistieke gehalte van de orgels van de vier generaties orgelbouwers Van Dam resulteerde in een reeks opdrachten voor de kerken in Noord-Holland in de periode 1841, te weten: het orgel in Berkhout, tot 1925, het orgel in Opmeer, momenteel particulier bezit.

 

Dispositie van het orgel te Hauwert is:

 

Hoofdwerk C-g’     Bovenwerk, C-g’
Bourdon 16             Fluit Dolce 8
Prestant 8               Salicionaal 8 disc,
Holpijp 8                V de Gamba 8

 

Octaaf 4                  Fluit travers 4

 

Roerfluit 4             Gemshoorn 2
Octaaf 2                  Tremolo

 

Cornet III;
Trompet 8b/d

 

Op deze  website kunt u meer over het orgel bekijken.

 

Tussen 1999 en 2009 heeft het orgel niet in de kerk gehangen, in die periode bevond het zich bij de restaurateurs Bakker & Timmenga.